Hadal-heyn cusub ayaa ka dhalatay xaaladda waddooyinka Muqdisho iyo doodda ku saabsan waxqabadka Maamulka Gobolka Banaadir, kaddib markii roobabkii ka da’ay caasimadda ay sababeen biyo-fadhiisad iyo fatahaado saameeyay waddooyin muhiim ah oo magaalada ah.
Arrintan ayaa sidoo kale kusoo beegantay xilli siyaasiga Cali Yare Cali uu baraha bulshada kusoo bandhigayay muuqaallo iyo qoraallo uu ku muujinayo xaaladda waddooyinka Muqdisho, gaar ahaan meelaha ay biyuhu fariisteen iyo saameynta ay arrintaasi ku yeelatay isu-socodka dadka iyo gaadiidka.
Waxaa baraha bulshada lagu faafiyay warar sheegaya in maamulka Gobolka Banaadir uu qorsheynayo tallaabooyin ka dhan ah Cali Yare Cali, iyadoo qaar ka mid ah wararka aan weli si rasmi ah loo xaqiijin ay xusayaan in la doonayo in Muqdisho laga saaro.
Dhinaca kale, xaaladda biyo-fadhiisadka Muqdisho waa arrin la xaqiijiyay. Warbixin la daabacay 17-kii Sebtembar 2026 ayaa sheegtay in roobab culus oo ka da’ay Muqdisho ay sababeen biyo-fadhiisad iyo fatahaado saameeyay dhowr waddo oo magaalada ah, taasoo adkaysay isu-socodka gaadiidka iyo dadka.
Warbixino kale oo la xiriira xaaladda Banaadir ayaa sidoo kale xusay in waddooyin waaweyn oo Muqdisho ah ay saameeyeen biyaha roobka, taasoo dib u soo celisay doodda ku saabsan awoodda biyo-mareennada iyo nidaamka bulaacadaha magaalada.
Arrintan ayaa muhiimad gaar ah leh maadaama Muqdisho ay leedahay meelo ay biyuhu si fudud ugu fariistaan marka uu roob culus da’o, waxaana saameynta ugu weyn dareema dadka isticmaala waddooyinka iyo ganacsatada ku sugan goobaha hoose.
Muungaab ayaa tan iyo markii loo magacaabay Guddoomiyaha Gobolka Banaadir iyo Duqa Muqdisho sanadkii 2025, wajahaya mas’uuliyadda maamulka magaalada iyo adeegyada ay bixiso dowladda hoose. EUAA waxay xaqiijisay in Xasan Maxamed Xuseen, oo loo yaqaan Muungaab, loo magacaabay Duqa Muqdisho iyo Guddoomiyaha Gobolka Banaadir bishii May 2025.
Maamulka uu hoggaamiyo ayaa hore u sheegay in horumarinta waddooyinka iyo kaabeyaasha magaalada ay ka mid yihiin waxyaabaha uu mudnaanta siinayo.
Bishii Abriil 2026, Muungaab ayaa xarigga ka jaray waddada Sheekh Cali Suufi oo dib-u-dhis lagu sameeyay. Warbixin kasoo baxday Telefishinka Qaranka ayaa sheegtay in waddada laga hagaajiyay bullaacadaha iyo qeybaha kale ee waddada, iyadoo maamulka uu sheegay in dib-u-dhiska waddooyinka uu ka mid yahay mudnaanta Gobolka Banaadir.
Sidaas darteed, xaaladda hadda taagan waxay sidoo kale keentay in bulshada ay isweydiiso sida mashaariicda waddooyinka iyo bullaacadaha loogu diyaariyay roobabka culus ee xilligan.
Cali Yare Cali oo hore uga tirsanaa maamulka Gobolka Banaadir ayaa muddooyinkii dambe si joogto ah uga hadlayay arrimo la xiriira Muqdisho iyo siyaasadda Soomaaliya. Muuqaallada iyo qoraallada uu soo bandhigay ayaa mararka qaar dhalinaya dood xooggan oo dhex marta taageerayaashiisa iyo dadka dhaliila.
Haddii ay jiraan kulamo ama olole warbaahineed oo lagu weerarayo siyaasiga, arrintaasi waxay u baahan tahay in laga helo xaqiijin rasmi ah iyo magacyada dadka ku lugta leh ka hor inta aan loo qaadan dhacdo la xaqiijiyay.
Sidoo kale, sheegashada ah in Cali Yare Cali lagu tilmaamayo “qaran-dumis” waa eedeyn siyaasadeed oo culus, sidaas darteed waa muhiim in la caddeeyo cidda sheegtay, waxa ay ku saleysan tahay iyo in ay jirto war rasmi ah oo arrintaas ku saabsan.
Dhibaatada biyo-fadhiisadka ayaa noqotay mid si weyn uga dhex muuqata doodaha bulshada, gaar ahaan marka ay roobabku bataan. Sawirro iyo muuqaallo ay dadku baraha bulshada ku faafiyaan ayaa muujinaya waddooyin ay biyuhu fariisteen iyo meelaha ay isu-socodku adkaaday.
Hay’adaha dowladda ayaa hore uga digay khataraha fatahaadaha xilliga Deyrta 2026, waxaana Muqdisho lagu daray meelaha mudnaanta u leh diyaar-garowga fatahaadaha. Warbixin la daabacay toddobaadkan ayaa sheegtay in SoDMA iyo Wasaaradda Tamarta iyo Kheyraadka Biyaha ay diyaariyeen qorshayaal loogu diyaar garoobayo khataraha fatahaadaha.
Arrintan waxay muujineysaa in dhibaatada biyaha aysan ku koobneyn hal waddo ama hal degmo, balse ay qeyb ka tahay caqabad ballaaran oo la xiriirta roobabka, biyo-mareennada, qorsheynta magaalada iyo kaabeyaasha Muqdisho.
Haddii wararka sheegaya in Cali Yare Cali laga saarayo Muqdisho ay dhab noqdaan, waxaa muhiim noqon doona in la helo go’aan rasmi ah oo kasoo baxay hay’ad awood u leh arrintaas iyo sababta loo cuskaday.
Haddii aanay jirin amar rasmi ah, wararkaasi waxay ahaanayaan sheegashooyin siyaasadeed oo u baahan taxaddar iyo xaqiijin dheeraad ah.
Dhanka kale, xaaladda waddooyinka iyo biyaha Muqdisho waa arrin si dhab ah u jirta, waxaana hadda diiradda bulshada saaran tahay sida Maamulka Gobolka Banaadir uga jawaabi doono biyo-fadhiisadka, hagaajinta bullaacadaha iyo fududeynta isu-socodka magaalada.
