Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa gaaray magaalada Nairobi ee dalka Kenya, kaddib markii uu soo gabagabeeyay socdaallo uu ku marayay deegaano ka tirsan Puntland, kuwaas oo ku kala yaalla gobollada Mudug iyo Bari.
Safarka Deni ee Kenya ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay ku jirto marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo weli ay taagan yihiin khilaafaadyo la xiriira hannaanka doorashooyinka dalka, xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada iyo sida loo wajahayo marxaladda siyaasadeed ee soo socota.
Sida wararka la helayo sheegayaan, Deni inta uu ku sugan yahay Nairobi wuxuu kulamo la yeelanayaa xubno ka tirsan beesha caalamka, waxaana la filayaa in wada-hadalladaasi ay diiradda saaraan dardargelinta dadaallada lagu doonayo in dhinacyada Soomaalida la isugu soo dhoweeyo arrimaha doorashada iyo xasilinta xaaladda siyaasadeed.
Arrimaha doorashada ayaa muddooyinkii dambe noqday mid kamid ah qodobada ugu waaweyn ee ay isku hayaan dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada iyo siyaasiyiinta mucaaradka.
Dhinacyada isku haya arrintan ayaa ku kala aragti duwan waqtiga doorashada, hannaanka loo qabanayo, cidda maamuleysa iyo heshiiska siyaasadeed ee ay tahay in marka hore la gaaro.
Puntland ayaa si gaar ah u muujisay mowqif adag oo ku saabsan hannaanka siyaasadeed ee dalka, iyadoo madaxdeedu ay dhowr jeer ku baaqeen in arrimaha doorashada lagu saleeyo wadatashi ballaaran iyo heshiis ay dhammaan dhinacyada siyaasadeed qeyb ka yihiin.
Safarka Deni ee Nairobi ayaa sidaas darteed loo arki karaa inuu qeyb ka yahay dadaallada Puntland ku doonayso inay mowqifkeeda siyaasadeed gaarsiiso dhinacyada caalamiga ah ee daneeya xaaladda Soomaaliya.
Wararka la helayo ayaa sidoo kale sheegaya in Madaxweynaha Puntland Siciid Deni iyo dhiggiisa Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam Axmed Madoobe, ay yeelan karaan kulan gaar ah inta ay ku sugan yihiin Nairobi.
Haddii kulankaasi qabsoomo, waxaa la filayaa in labada hoggaamiye ay ka wada hadlaan xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan doorashada, xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada iyo xaaladda amni ee guud ahaan dalka.
Puntland iyo Jubbaland ayaa muddooyinkii lasoo dhaafay isku mowqif ka noqday arrimo dhowr ah oo la xiriira siyaasadda Soomaaliya, waxaana labada maamul ay si cad u muujiyeen walaac ku saabsan qaar kamid ah tallaabooyinka ay qaaday dowladda federaalka.
Kulanka labada madaxweyne, haddii uu dhaco, wuxuu noqon karaa fursad ay labada dhinac isku waafajiyaan mowqifyadooda, gaar ahaan xilli ay Muqdisho ka socdaan dadaallo siyaasadeed oo ku saabsan doorashada dalka.
Ilo siyaasadeed ayaa sidoo kale sheegaya in Puntland iyo Jubbaland ay ka wada hadlayaan tallaabooyin dheeraad ah oo cadaadis siyaasadeed lagu saarayo dowladda federaalka.
Tallaabooyinka la hadal hayo waxaa kamid noqon kara shirar siyaasadeed oo looga arrinsanayo xaaladda dalka iyo mustaqbalka hannaanka doorashada.
Hase yeeshee, faahfaahinta qorshayaashaas iyo go’aannada kama dambaysta ah ee ay qaadan doonaan labada maamul weli si rasmi ah looma shaacin.
Haddii ay Puntland iyo Jubbaland si rasmi ah u mideeyaan mowqifkooda siyaasadeed, arrintaasi waxay saameyn ku yeelan kartaa miisaanka siyaasadeed ee dalka, maadaama labada maamul ay kamid yihiin dhinacyada sida weyn uga dhex muuqda khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Waxaa sidoo kale Nairobi ku sugan qaar kamid ah isimada dhaqanka Soomaaliyeed, kuwaas oo la filayo inay kulamo la yeeshaan madaxda Puntland iyo Jubbaland.
Ka qeybgalka isimada dhaqanka ayaa kulamada Nairobi siin kara dhinac kale oo muhiim ah, maadaama dhaqanka Soomaaliyeed uu muddo dheer door ku lahaa xalinta khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa bulshada.
Haddii kulamadaasi qabsoomaan, waxaa laga yaabaa in laga wada hadlo sidii loo dejin lahaa xiisadaha siyaasadeed, loona abuuri lahaa jawi u sahla dhinacyada Soomaalida inay dib ugu laabtaan miiska wada-hadalka.
Magaalada Nairobi ayaa sanadihii lasoo dhaafay noqotay goob muhiim ah oo ay siyaasiyiinta Soomaaliyeed ku yeeshaan kulamo la xiriira xaaladda dalka.
Joogitaanka Deni, Axmed Madoobe iyo isimada dhaqanka ee magaalada ayaa sare u qaadaya xiisaha loo qabo waxa kasoo bixi kara kulamadaasi.
Sidoo kale, kulamada lala yeelanayo xubnaha beesha caalamka waxay Puntland siinayaan fursad ay si toos ah ugu gudbiso mowqifkeeda ku saabsan doorashada iyo xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya.
Arrimaha siyaasadda oo keliya ma noqon doonaan kuwa miiska saaran, waxaana la filayaa in xaaladda amni ee gobolka ay qeyb ka noqoto wada-hadallada.
Soomaaliya ayaa weli wajahaysa caqabado amni oo waaweyn, iyadoo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab iyo khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda dhexe iyo qaar kamid ah dowlad-goboleedyada ay yihiin arrimo si dhow isugu xiran.
Dhinacyada caalamiga ah ayaa daneynaya in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya aanay saameyn ku yeelan dagaalka lagula jiro kooxaha hubeysan iyo dadaallada lagu xoojinayo xasilloonida dalka.
Mowqifka Puntland ayaa inta badan ku saleysan in go’aannada waaweyn ee siyaasadda dalka lagu gaaro wadatashi iyo heshiis ballaaran.
Deni ayaa doonaya in Puntland ay door muuqda ku yeelato wada-hadallada ku saabsan mustaqbalka Soomaaliya, gaar ahaan arrimaha doorashada iyo nidaamka federaalka.
Dhanka kale, dowladda federaalka ayaa dooneysa in geeddi-socodka doorashada iyo qorshaha siyaasadeed ee dalka uu ku socdo hannaan ay iyadu door hoggaamineed ku leedahay.
Kala duwanaanshaha labada dhinac ayaa ah mid kamid ah sababaha keenay in siyaasadda Soomaaliya ay wajahdo hubanti la’aan.
Haddii kulamada Deni, Axmed Madoobe iyo isimada dhaqanka ay qabsoomaan, waxaa laga yaabaa in Nairobi ay kasoo baxaan qodobo cusub oo ku saabsan sidii loo wajihi lahaa xaaladda siyaasadeed ee dalka.
Waxaa suuragal ah in dhinacyadu isku dayaan inay sameystaan mowqif mideysan oo ku saabsan doorashada, ama ay soo jeediyaan in la qabto shir siyaasadeed oo ay ka qeyb galaan dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada, mucaaradka iyo qeybaha kale ee siyaasadda.
Laakiin ilaa iyo hadda lama oga natiijada rasmiga ah ee laga filayo kulamadaasi, waxaana muhiim ah in la kala saaro wararka la sheegayo iyo go’aannada si rasmi ah loo shaaciyo.
Xaaladda hadda taagan waxay muujineysaa baahida loo qabo in dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ay helaan hannaan ay kaga wada hadlaan khilaafaadka jira.
